Tình trạng tê tay chân (bệnh lý thần kinh ngoại biên) do hóa trị gây ra, trong nhiều trường hợp sẽ dần cải thiện theo thời gian, nhưng tùy vào loại thuốc và liều lượng sử dụng, triệu chứng có thể vẫn còn tồn tại sau khi kết thúc điều trị hoặc hồi phục rất chậm, nên khó có thể khẳng định một cách chắc chắn theo một hướng duy nhất.
Tóm tắt chính
- Bệnh lý thần kinh ngoại biên là tình trạng đầu ngón tay, đầu ngón chân bị tê, mất cảm giác, yếu đi và có thể kèm theo đau. (Trung tâm Thông tin Ung thư Quốc gia Hàn Quốc)
- Tùy loại thuốc và liều lượng sử dụng, triệu chứng có thể kéo dài ngay cả sau khi kết thúc điều trị hoặc hồi phục rất chậm. (Trung tâm Thông tin Ung thư Quốc gia Hàn Quốc)
- Khi cảm giác ở tay chân trở nên kém nhạy, nguy cơ bị bỏng và té ngã sẽ tăng lên, vì vậy quý vị nên mang giày ngay cả khi ở trong nhà, dùng lót nồi hoặc găng tay khi vào bếp, và nhờ người khác kiểm tra nhiệt độ nước giúp mình. (Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ - NCI)
- Khi bắt đầu có cảm giác tê ở tay chân, quý vị không nên cố chịu đựng mà cần trao đổi ngay với bác sĩ hoặc điều dưỡng; được chẩn đoán và điều trị sớm sẽ giúp kiểm soát triệu chứng tốt hơn. (Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ - NCI)
- Nếu cảm giác ở tay chân đột ngột kém đi khiến quý vị hay bị ngã hoặc làm rơi đồ vật, đó là dấu hiệu cần liên hệ ngay với đội ngũ y tế phụ trách. (Trung tâm Thông tin Ung thư Quốc gia Hàn Quốc)
Vì sao lại bị tê tay chân?
Một số loại thuốc hóa trị không chỉ tác động lên tế bào ung thư mà còn ảnh hưởng đến hệ thần kinh ngoại biên, gây tổn thương cho dây thần kinh cảm giác và vận động ở đầu ngón tay, đầu ngón chân. Tình trạng này được gọi là bệnh lý thần kinh ngoại biên do hóa trị. Triệu chứng có thể biểu hiện đa dạng từ tê, mất cảm giác, yếu cơ cho đến đau, và mức độ nặng nhẹ khác nhau tùy từng người. (Trung tâm Thông tin Ung thư Quốc gia Hàn Quốc)
Theo thời gian liệu có thực sự cải thiện không?
Trả lời trực tiếp: Trong nhiều trường hợp triệu chứng sẽ cải thiện, nhưng tùy vào loại thuốc và liều tích lũy, triệu chứng có thể vẫn tiếp diễn sau khi kết thúc điều trị hoặc hồi phục rất chậm, nên mức độ khác nhau tùy từng người. Theo tài liệu của Trung tâm Thông tin Ung thư Quốc gia Hàn Quốc, tốc độ và mức độ hồi phục phụ thuộc vào loại thuốc và liều lượng đã sử dụng, không có một khoảng thời gian hồi phục cố định chung cho tất cả mọi người. Vì vậy, việc theo dõi diễn tiến triệu chứng định kỳ cùng đội ngũ y tế phụ trách là điều rất quan trọng.
Cách quản lý trong sinh hoạt hằng ngày (theo từng bước)
- Bước 1: Khi mới cảm thấy tê hoặc mất cảm giác, hãy báo ngay cho đội ngũ y tế. (Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ - NCI)
- Bước 2: Để phòng tránh té ngã và bỏng, hãy mang giày ngay cả khi ở trong nhà, và dùng lót nồi hoặc găng tay khi vào bếp. (Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ - NCI)
- Bước 3: Nếu khó tự kiểm tra nhiệt độ nước, hãy nhờ người khác kiểm tra giúp, đồng thời kiểm tra vết thương ở tay chân mỗi ngày. (Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ - NCI)
- Bước 4: Nếu cảm giác đột ngột kém đi hoặc tình trạng té ngã, làm rơi đồ vật xảy ra thường xuyên hơn, đừng chờ đến lịch hẹn tiếp theo mà hãy liên hệ ngay. (Trung tâm Thông tin Ung thư Quốc gia Hàn Quốc)
Câu hỏi thường gặp — Tê tay chân chỉ xảy ra trong lúc đang hóa trị thôi phải không?
Không hẳn vậy. Triệu chứng có thể bắt đầu trong quá trình điều trị, nhưng cũng có thể trở thành tác dụng phụ lâu dài, kéo dài cả sau khi đã kết thúc điều trị. Tài liệu về quản lý tác dụng phụ lâu dài cũng giải thích rằng bệnh lý thần kinh ngoại biên có thể biểu hiện dưới dạng tê, giảm cảm giác, khó cảm nhận nhiệt độ hoặc đau ở tay chân và kéo dài đến sau khi điều trị kết thúc, đồng thời khuyến cáo rằng việc chẩn đoán và quản lý sớm sẽ giúp ích cho việc kiểm soát triệu chứng. (Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ - NCI)
Câu hỏi thường gặp — Nếu tê nặng hơn thì có phải ngừng điều trị không?
Khi triệu chứng tê bắt đầu xuất hiện hoặc trở nên nặng hơn, quý vị không nên tự ý điều chỉnh thuốc mà cần trao đổi với đội ngũ y tế phụ trách. Tại các bệnh viện ở Hàn Quốc, trước khi truyền thuốc hóa trị, tình trạng của người bệnh sẽ được kiểm tra, và các loại thuốc như thuốc chống nôn hay mũi tiêm kích thích bạch cầu cũng được đội ngũ y tế kê đơn phù hợp với tình trạng từng người bệnh. Theo nguyên tắc tương tự, đối với triệu chứng bệnh lý thần kinh, việc điều chỉnh liều lượng hoặc khoảng cách giữa các đợt điều trị cũng có thể được xem xét tùy theo đánh giá của đội ngũ y tế.
Nguồn tham khảo và lưu ý
- Bài viết này được biên soạn dựa trên tài liệu của Trung tâm Thông tin Ung thư Quốc gia Hàn Quốc (nguyên tắc quản lý tác dụng phụ của hóa trị) và tài liệu của Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) (nerve-problems, late-effects).
- Nội dung này nhằm mục đích cung cấp thông tin y khoa mang tính tổng quát; tùy theo tình trạng của từng người mà phương pháp chẩn đoán, điều trị và kết quả có thể khác nhau. Việc chẩn đoán và điều trị chính xác cần được quyết định thông qua tư vấn trực tiếp với đội ngũ y tế.
Nhận ý kiến bằng văn bản
Quý vị gửi hồ sơ bệnh án; bác sĩ bệnh viện đa khoa tuyến cuối xem xét và trong vòng 5 ngày làm việc gửi bản ý kiến, 3 bệnh viện và báo giá dự kiến.
Gửi hồ sơ thẩm định