Vùng da tiếp xúc với tia xạ thường bắt đầu khô, đỏ và ngứa sau khoảng 2 tuần điều trị; nguyên tắc chăm sóc cơ bản là rửa nhẹ nhàng bằng xà phòng dịu nhẹ, thoa kem dưỡng ẩm theo chỉ định của đội ngũ y tế và tránh ánh nắng mặt trời.
Tóm tắt nội dung chính
- Những thay đổi ở vùng da được chiếu xạ thường bắt đầu xuất hiện sau khoảng 2 tuần điều trị, với biểu hiện khô da, đỏ da, sưng, ngứa và bong tróc. (Trung tâm Thông tin Ung thư Quốc gia Hàn Quốc)
- Khoảng tuần thứ 4–6, có thể xuất hiện tình trạng bong tróc ướt kèm rỉ dịch, vì vậy cần giữ vùng da này luôn sạch và khô. (Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ NCI)
- Quý vị nên rửa nhẹ nhàng bằng xà phòng dịu nhẹ, tránh chà xát hoặc gãi mạnh, thoa đều đặn kem dưỡng ẩm hoặc thuốc mỡ theo chỉ định, đồng thời tránh mặc quần áo chật hoặc chất liệu thô ráp và tránh ánh nắng trực tiếp. (Trung tâm Thông tin Ung thư Quốc gia Hàn Quốc)
- Khi ra ngoài, nên dùng kem chống nắng, mặc áo dài tay rộng rãi, đội mũ vành rộng; nếu da nhạy cảm, nên hạn chế cạo râu hoặc dùng dao cạo điện. (Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ NCI)
- Các tế bào bình thường bị tổn thương thường hồi phục trong vòng vài tháng sau khi kết thúc điều trị, nhưng một số tác dụng phụ muộn có thể xuất hiện sau vài tháng hoặc vài năm. (Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ NCI)
Da bị đỏ và rát thì nên bôi gì?
- Nguyên tắc cơ bản là thoa đều đặn kem dưỡng ẩm hoặc thuốc mỡ do bác sĩ kê đơn, không tự ý sử dụng sản phẩm khác.
- Theo Trung tâm Thông tin Ung thư Quốc gia Hàn Quốc, vùng da được chiếu xạ có thể bị khô, đỏ, sưng, ngứa và bong tróc, thường bắt đầu sau khoảng 2 tuần điều trị, và khoảng tuần 4–6 có thể xuất hiện bong tróc ướt kèm rỉ dịch.
- Khi xuất hiện phản ứng bong tróc ướt, vết thương có thể đau, ẩm ướt và dễ nhiễm trùng, vì vậy việc giữ vùng da đó sạch và khô là rất quan trọng. (Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ NCI)
- Tại các bệnh viện ở Hàn Quốc, kem dưỡng ẩm và thuốc mỡ được đội ngũ y tế kê đơn phù hợp với vị trí và mức độ phản ứng da, đồng thời tình trạng da được kiểm tra hằng tuần trong suốt quá trình điều trị.
Có được rửa vùng điều trị không?
- Quý vị vẫn có thể rửa, nhưng nên rửa nhẹ nhàng bằng xà phòng dịu nhẹ, tuyệt đối không chà xát hoặc gãi mạnh. (Trung tâm Thông tin Ung thư Quốc gia Hàn Quốc)
- Quần áo chật hoặc chất liệu thô ráp có thể gây kích ứng nên cần tránh, đồng thời không để vùng chiếu xạ tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng.
- Khi ra ngoài, nên kết hợp kem chống nắng, áo dài tay rộng rãi và mũ vành rộng; nếu da nhạy cảm, nên hạn chế cạo râu hoặc dùng dao cạo điện. (Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ NCI)
- Đối với bệnh nhân nước ngoài, nên hỏi trước đội ngũ y tế về các sản phẩm vệ sinh và dưỡng ẩm sẽ dùng tại nơi lưu trú trong thời gian điều trị ngoại trú, trước khi bắt đầu liệu trình.
Ngoài da, có các triệu chứng toàn thân khác như mệt mỏi không?
- Trong quá trình xạ trị, mệt mỏi là triệu chứng thường gặp và có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng sau khi kết thúc điều trị. (Trung tâm Thông tin Ung thư Quốc gia Hàn Quốc)
- Vận động nhẹ nhàng, ngủ trưa dưới 30 phút, ngủ đều đặn và có chế độ ăn cân bằng kèm protein sẽ giúp kiểm soát mệt mỏi tốt hơn.
- Tùy vị trí điều trị, vùng đầu-cổ có thể kèm viêm miệng, khô miệng, thay đổi vị giác; vùng ngực có thể gây viêm thực quản kèm đau khi nuốt; vùng bụng có thể gây buồn nôn, tiêu chảy; vùng chậu có thể gây đau khi tiểu và thay đổi thói quen đại tiện; vùng vú có thể kèm viêm da ướt ở dưới vú và nách.
- Phần lớn các phản ứng cấp tính xuất hiện trong quá trình điều trị rồi giảm dần trong vài tuần sau khi kết thúc, nhưng cũng có những tác dụng phụ muộn xuất hiện sau vài tháng đến vài năm, nên cần theo dõi lâu dài.
Những tình huống cần liên hệ ngay
- Bước 1: Nếu vùng da điều trị bị bong tróc kèm rỉ dịch, có mủ hoặc sốt, quý vị cần báo ngay cho đội ngũ y tế phụ trách.
- Bước 2: Nếu sốt từ 38°C trở lên, cần liên hệ ngay lập tức bất kể ngày hay đêm.
- Bước 3: Nếu khó thở, ho khan ngày càng nặng (đặc biệt trong vài tháng sau xạ trị vùng ngực), hoặc tiêu chảy không dứt, phân có lẫn máu, cũng cần báo ngay.
- Bước 4: Nếu không liên lạc được với đội ngũ y tế phụ trách, quý vị nên đến phòng cấp cứu gần nhất.
Câu hỏi thường gặp — Da và tình trạng mệt mỏi khi nào sẽ hồi phục?
Các phản ứng da cấp tính và mệt mỏi thường hồi phục trong vòng vài tuần đến vài tháng sau khi kết thúc điều trị. Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), các tế bào bình thường bị tổn thương thường hồi phục trong vòng vài tháng sau khi điều trị kết thúc; còn theo Trung tâm Thông tin Ung thư Quốc gia Hàn Quốc, tình trạng sưng và đau ở vùng vú thường cải thiện trong vòng vài tuần đến vài tháng sau khi kết thúc điều trị. Tuy nhiên, một số tác dụng phụ có thể xuất hiện muộn sau vài tháng hoặc vài năm, nên cần được theo dõi lâu dài.
Câu hỏi thường gặp — Trong quá trình xạ trị, cơ thể có còn tồn đọng phóng xạ khiến không nên tiếp xúc với người thân không?
Xạ trị chiếu ngoài (bắn tia từ bên ngoài cơ thể) không để lại phóng xạ trong cơ thể sau khi kết thúc buổi điều trị, nên quý vị hoàn toàn có thể tiếp xúc với người thân, kể cả trẻ nhỏ, mà không gặp vấn đề gì. Tuy nhiên, với các phương pháp như xạ trị áp sát (đưa vật liệu phóng xạ vào trong cơ thể) hoặc điều trị bằng i-ốt phóng xạ, cần hạn chế tiếp xúc trong một khoảng thời gian nhất định, và quý vị sẽ được đội ngũ y tế hướng dẫn riêng về vấn đề này.
Nguồn tham khảo và lưu ý
- Bài viết này được biên soạn dựa trên tài liệu của Trung tâm Thông tin Ung thư Quốc gia Hàn Quốc (về chăm sóc da và mệt mỏi sau xạ trị) và Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) về tác dụng phụ của xạ trị, thay đổi da và móng, cũng như mệt mỏi.
- Nội dung này nhằm mục đích cung cấp thông tin y khoa tổng quát; chẩn đoán, phương pháp điều trị và kết quả có thể khác nhau tùy theo tình trạng của từng người. Quý vị nên tham khảo ý kiến trực tiếp từ đội ngũ y tế để có chẩn đoán và hướng điều trị chính xác.
Nhận ý kiến bằng văn bản
Quý vị gửi hồ sơ bệnh án; bác sĩ bệnh viện đa khoa tuyến cuối xem xét và trong vòng 5 ngày làm việc gửi bản ý kiến, 3 bệnh viện và báo giá dự kiến.
Gửi hồ sơ thẩm định