Ung thư gan hình thành như thế nào? Nguyên nhân và lộ trình điều trị tính đến năm 2026

Ung thư gan phần lớn phát sinh trên nền tổn thương gan đã tích tụ lâu dài, như viêm gan mạn tính hay xơ gan. Vì vậy, không chỉ kích thước khối u mà cả khả năng chịu đựng điều trị của lá gan cũng là yếu tố quyết định hướng điều trị.

Tóm tắt chính

• Ung thư gan thường phát sinh trên nền viêm gan mạn tính hoặc xơ gan, vì vậy giai đoạn bệnh cùng với mức phân loại chức năng gan (Child-Pugh) và áp lực tĩnh mạch cửa sẽ quyết định hướng điều trị.
• Tại Hàn Quốc, tỷ lệ sống tương đối sau 5 năm ở những người được chẩn đoán ung thư gan trong giai đoạn 2019–2023 là 40,4% (Thống kê đăng ký ung thư quốc gia 2019–2023, National Cancer Center Korea).
• Trong cùng giai đoạn, theo thống kê SEER của Hoa Kỳ, tỷ lệ sống tương đối sau 5 năm đối với ung thư gan và đường mật trong gan là 21,9% (SEER 2016–2022). Cả hai con số này đều là số liệu thống kê chung của cả quốc gia, không phải kết quả điều trị của một cơ sở y tế cụ thể nào.
• Chương trình tầm soát quốc gia của Hàn Quốc dành cho người mắc viêm gan B hoặc xơ gan, với siêu âm và xét nghiệm máu định kỳ mỗi 6 tháng, được xem là yếu tố giúp tăng tỷ lệ phát hiện ung thư khi khối u còn nhỏ.
• Nhiều trường hợp được chẩn đoán chỉ dựa vào hình ảnh đặc trưng về dòng chảy mạch máu trên CT hoặc MRI có cản quang, mà không cần sinh thiết mô.

Ung thư gan hình thành qua quá trình cụ thể như thế nào?

• Ung thư gan thường không phát sinh đột ngột trên một lá gan khỏe mạnh, mà hình thành trên nền một lá gan đã trải qua quá trình tổn thương và tái tạo lặp đi lặp lại trong thời gian dài, như trong viêm gan mạn tính hay xơ gan. Vì vậy, khi chẩn đoán ung thư gan, các bác sĩ không chỉ đánh giá riêng khối u mà còn xem xét tổng thể tình trạng của lá gan nơi khối u đó xuất hiện.
• Trong thực tế chẩn đoán, nếu người bệnh có xơ gan hoặc viêm gan mạn tính, khi chụp CT hoặc MRI có cản quang mà phát hiện hình ảnh đặc trưng — khối u bắt thuốc mạnh ở thì động mạch rồi thải thuốc nhanh sau đó — thì bản thân hình ảnh này đã đủ để chẩn đoán là ung thư gan. Kết quả này được tham khảo cùng với các chỉ số dấu ấn ung thư như AFP, và chỉ khi hình ảnh không rõ ràng hoặc nghi ngờ di căn gan từ một ung thư khác thì mới tiến hành sinh thiết mô bổ sung.
• Ba yếu tố bắt buộc phải đánh giá cùng nhau khi xem xét ung thư gan là: số lượng, kích thước khối u và tình trạng xâm lấn mạch máu; mức phân loại chức năng gan (Child-Pugh) dựa trên bilirubin, albumin, chỉ số đông máu, tình trạng cổ trướng và vàng da; và thể trạng toàn thân của người bệnh. Do đó, ung thư gan thường không chỉ dựa vào phân giai đoạn TNM đơn thuần mà sử dụng các hệ thống phân giai đoạn kết hợp cả ba yếu tố này (như BCLC).

Điều trị thay đổi thế nào theo từng giai đoạn? (theo trình tự)

• Giai đoạn 1: Rất sớm – sớm — Khi khối u nhỏ, số lượng ít và chức năng gan còn tốt, phẫu thuật cắt gan là lựa chọn đầu tiên. Nếu vị trí khối u phù hợp, phẫu thuật nội soi hoặc phẫu thuật robot được ưu tiên để giúp hồi phục nhanh hơn; nếu không thể phẫu thuật cắt bỏ, đốt sóng cao tần (RFA) sẽ được dùng để tiêu diệt khối u. Trường hợp chức năng gan đã suy giảm nhiều nhưng kích thước và số lượng khối u vẫn nằm trong giới hạn cho phép, ghép gan sẽ là phương pháp điều trị căn bản.
• Giai đoạn 2: Giai đoạn trung gian — Khi trong gan có nhiều khối u, phương pháp trung tâm là nút mạch hóa chất động mạch gan (TACE) nhằm chặn các mạch máu nuôi dưỡng khối u; xạ trị nút mạch (radioembolization) cũng có thể được áp dụng. Việc kết hợp xạ trị định vị thân (SBRT) với xạ trị hạt (xạ trị proton, xạ trị ion carbon) hoặc ưu tiên điều trị thuốc toàn thân trước cũng được cân nhắc tùy trường hợp.
• Giai đoạn 3: Giai đoạn tiến triển — Khi có xâm lấn mạch máu hoặc di căn ngoài gan, điều trị thuốc toàn thân là trọng tâm. Phác đồ kết hợp thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (immune checkpoint inhibitor) và thuốc ức chế tạo mạch máu hiện đã được đưa vào phác đồ điều trị bước một chuẩn, và tùy điều kiện người bệnh có thể dùng thêm thuốc điều trị đích đường uống.
• Giai đoạn 4: Khi chức năng gan đã suy giảm nghiêm trọng — Hóa trị lúc này có thể làm tổn thương gan nặng thêm, nên trọng tâm điều trị chuyển sang kiểm soát triệu chứng, bảo tồn chức năng gan và xem xét khả năng ghép gan.

Vì sao ung thư gan cần theo dõi định kỳ với khoảng cách sát sao?

• Ung thư gan có thể tái phát không chỉ tại vị trí đã điều trị mà còn xuất hiện mới ở vị trí khác trong gan, vì vậy khoảng cách theo dõi thường sát sao hơn so với nhiều loại ung thư khác. Thông thường, trong 1–2 năm đầu sau điều trị, người bệnh sẽ chụp CT hoặc MRI có cản quang kết hợp xét nghiệm AFP mỗi vài tháng một lần, sau đó giãn dần khoảng cách theo thời gian.
• Nếu người bệnh mắc viêm gan B hoặc C mạn tính, việc điều trị kháng virus và xét nghiệm chức năng gan cần được duy trì suốt đời. Đây là cách để quản lý liên tục chính căn bệnh gan nền – vốn là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến ung thư gan.
• Tỷ lệ sống chỉ là giá trị trung bình của một nhóm dân số, không phải con số dự đoán kết quả cho từng cá nhân. Ngay cả khi cùng kích thước và số lượng khối u, phương pháp điều trị được khuyến nghị có thể hoàn toàn khác nhau tùy theo chức năng gan, áp lực tĩnh mạch cửa và tình trạng viêm gan của mỗi người.

Câu hỏi thường gặp — Có cần tiếp tục uống thuốc viêm gan B không?

Vâng, đúng vậy. Thông thường, thuốc kháng virus cần được duy trì liên tục, không ngắt quãng, cả trước và sau khi điều trị ung thư gan. Vì ung thư gan phát sinh trên nền viêm gan hoặc xơ gan, nên việc kiểm soát virus là yếu tố then chốt để bảo vệ chức năng gan song song với điều trị ung thư.

Câu hỏi thường gặp — Số liệu tỷ lệ sống là kết quả của bệnh viện nào?

Đây không phải là kết quả của một bệnh viện cụ thể, mà là thống kê quốc gia của toàn Hàn Quốc (Thống kê đăng ký ung thư quốc gia 2019–2023). Theo Luật Y tế Hàn Quốc, kết quả điều trị theo từng bệnh viện không được sử dụng trong quảng cáo, và kết quả điều trị thực tế có thể khác nhau tùy theo giai đoạn bệnh và chức năng gan của mỗi người.

Nguồn tham khảo và lưu ý

• Bài viết này được biên soạn dựa trên Thống kê đăng ký ung thư quốc gia 2019–2023 (Trung tâm Đăng ký Ung thư Trung ương, National Cancer Center Korea), SEER 2016–2022 (Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ), cùng tài liệu từ Trung tâm Thông tin Ung thư Quốc gia và hướng dẫn dành cho người bệnh của NCCN.
• Nội dung này nhằm mục đích cung cấp thông tin y khoa mang tính tổng quát; phương pháp chẩn đoán, điều trị và kết quả thực tế có thể khác nhau tùy theo tình trạng của từng người bệnh. Quý vị nên tham khảo ý kiến trực tiếp của đội ngũ y tế để có chẩn đoán và hướng điều trị chính xác nhất.