Ghép tế bào gốc tạo máu cho bệnh bạch cầu, hiệu quả thể hiện như thế nào (tính đến năm 2026)

Ghép tế bào gốc tạo máu là phương pháp làm rỗng tủy xương bị bệnh bằng hóa chất liều cao rồi đưa vào tế bào gốc tạo máu khỏe mạnh để tái tạo máu; đây là phương án được xem xét nhằm giảm nguy cơ tái phát trong các trường hợp bạch cầu cấp nguy cơ cao mà chỉ điều trị hóa chất thôi thì nguy cơ tái phát vẫn cao.

Tóm tắt chính

• Ghép tế bào gốc tạo máu là phương pháp làm rỗng tủy xương rồi tái thiết lập bằng tế bào gốc tạo máu khỏe mạnh; bản thân việc ghép không phải là phẫu thuật mà gần giống với truyền tĩnh mạch.
• Với các trường hợp bạch cầu cấp nguy cơ cao mà chỉ điều trị hóa chất thì nguy cơ tái phát vẫn cao, ghép đồng loại (tế bào của người hiến) là lựa chọn phổ biến hơn.
• Quý vị có thể kỳ vọng hiệu ứng tế bào miễn dịch của người hiến tấn công các tế bào ung thư còn sót lại, tuy nhiên chính hệ miễn dịch đó cũng có thể tấn công cơ thể người bệnh, gây ra bệnh ghép chống chủ (GVHD).
• Quá trình mọc ghép – khi tế bào mới bắt đầu ổn định – thường mất khoảng 2–4 tuần, và tổng thời gian lưu trú bao gồm 3–6 tuần nằm viện thường kéo dài 6–8 tuần; với ghép đồng loại, nhiều trường hợp cần theo dõi đến khoảng 100 ngày.
• Tỷ lệ sống tương đối 5 năm đối với bệnh bạch cầu tại Hàn Quốc là 55,7% (Thống kê đăng ký ung thư quốc gia 2019–2023); đây là số liệu thống kê chung của cả nước, không phải của một bệnh viện cụ thể nào, và có sự khác biệt lớn tùy theo phân nhóm bệnh và nhóm nguy cơ của từng người.

Vì sao ghép tế bào gốc tạo máu lại hiệu quả với bệnh bạch cầu?

• Đối với bạch cầu cấp, sau khi điều trị hóa chất cảm ứng lui bệnh để loại bỏ tế bào ung thư trong tủy xương, nếu thuộc nhóm nguy cơ cao, thay vì tiếp tục hóa chất, nhiều trường hợp sẽ chuyển sang ghép tế bào gốc tạo máu đồng loại. Lý do là vì ghép không chỉ đơn thuần tái thiết lập tủy xương mà còn nhắm đến hai hiệu ứng cùng lúc.
• Thứ nhất, hóa chất liều cao (điều trị tiền ghép) sẽ loại bỏ tối đa các tế bào ung thư còn sót lại trong tủy xương. Thứ hai, với ghép đồng loại, hiệu ứng tế bào miễn dịch của người hiến tấn công các tế bào ung thư còn lại sẽ được cộng thêm vào. Hai hiệu ứng này kết hợp với nhau trở thành phương pháp giảm tái phát trong các trường hợp mà chỉ điều trị hóa chất thôi thì nguy cơ tái phát vẫn cao.
• Tuy nhiên, chính cơ chế miễn dịch tương tự cũng có thể dẫn đến bệnh ghép chống chủ, tấn công vào da, ruột, gan của người bệnh, nên cần được quản lý bằng thuốc ức chế miễn dịch để cân bằng. Đây là điểm khác biệt so với ghép tự thân – vừa có hiệu quả vừa đi kèm gánh nặng.

Quá trình ghép thực tế diễn ra theo trình tự nào?

• Giai đoạn 1, trong 1–2 tuần sau khi đến nơi, quý vị sẽ được kiểm tra giai đoạn bệnh, chức năng tim – phổi – gan – thận, xét nghiệm nhiễm trùng; nếu là ghép đồng loại thì đồng thời tiến hành xét nghiệm hòa hợp mô (HLA) và kiểm tra sức khỏe của người hiến.
• Giai đoạn 2, đặt catheter tĩnh mạch trung tâm để truyền hóa chất và truyền máu, sau đó điều trị hóa chất tiền ghép khoảng 1 tuần để làm rỗng tủy xương bệnh.
• Giai đoạn 3, vào ngày đã định, tế bào gốc tạo máu sẽ được truyền qua đường tĩnh mạch. Đây không phải phẫu thuật mà gần giống truyền máu, chỉ mất vài chục phút.
• Giai đoạn 4, quý vị sẽ ở trong phòng vô trùng trong 2–4 tuần cho đến khi mọc ghép. Sốt, viêm loét miệng, giảm chỉ số máu là những triệu chứng thường gặp và được xử lý bằng truyền máu và kháng sinh.
• Giai đoạn 5, sau khi xác nhận mọc ghép, quý vị sẽ xuất viện nhưng chưa về nước ngay mà tiếp tục lưu trú trong phạm vi có thể đi bộ đến bệnh viện để tái khám ngoại trú thường xuyên. Với ghép đồng loại, nhiều trường hợp lấy mốc khoảng 100 ngày để quản lý bệnh ghép chống chủ và nguy cơ nhiễm trùng.

Nếu người hiến không phù hợp với anh chị em ruột thì có được ghép không?

• Không hẳn vậy. Người hiến sẽ được tìm kiếm theo thứ tự: anh chị em ruột, bố mẹ – con (hòa hợp một nửa – haplo), người hiến không cùng huyết thống, và máu cuống rốn. Ngay cả khi không có anh chị em ruột hòa hợp hoàn toàn, vẫn còn các phương án thay thế như ghép hòa hợp một nửa, tìm kiếm người hiến không cùng huyết thống, hoặc máu cuống rốn.
• Hàn Quốc đã tích lũy nhiều kinh nghiệm về ghép hòa hợp một nửa, điều này giúp giảm bớt tình huống việc điều trị bị đình trệ vì không tìm được người hiến. Tuy nhiên, phương án nào thực sự khả thi còn tùy thuộc vào loại bệnh, độ tuổi và mức độ khẩn cấp của việc điều trị, nên cần được xem xét riêng cho từng trường hợp.

Câu hỏi thường gặp — Tác dụng phụ sau ghép nghiêm trọng đến mức nào?

Trong giai đoạn điều trị tiền ghép, buồn nôn, loét miệng, tiêu chảy, rụng tóc, mệt mỏi nặng là những triệu chứng thường gặp, và trong thời kỳ chỉ số máu giảm thấp, nguy cơ nhiễm trùng và xuất huyết sẽ tăng cao. Bệnh ghép chống chủ – vấn đề đặc thù của ghép đồng loại – biểu hiện dưới dạng phát ban da, tiêu chảy, tăng men gan, khô mắt và khô miệng; có thể xuất hiện cấp tính ngay từ đầu hoặc chuyển thành mạn tính sau vài tháng. Việc phục hồi thể lực và hệ miễn dịch có thể mất từ vài tháng đến hơn 1 năm, nên nhiều trường hợp cần tiêm lại các loại vắc-xin.

Câu hỏi thường gặp — Ghép này giúp nâng cao tỷ lệ sống sót đến mức nào?

Mức độ hữu ích của việc ghép khác nhau rất lớn tùy theo phân nhóm bệnh và nhóm nguy cơ, nên không thể nói bằng một con số duy nhất. Để tham khảo, tỷ lệ sống tương đối 5 năm đối với toàn bộ bệnh bạch cầu tại Hàn Quốc là 55,7% (Thống kê đăng ký ung thư quốc gia 2019–2023, Trung tâm Thông tin Ung thư Quốc gia); đây là số liệu thống kê chung của cả nước bao gồm cả thể cấp và mạn tính, không phải thành tích của một bệnh viện cụ thể, cũng không phải con số dự đoán kết quả của từng cá nhân. Vì việc có ghép hay không ảnh hưởng rất lớn đến diễn tiến bệnh ở nhóm nguy cơ cao, nên việc ghép có cần thiết với nhóm nguy cơ của quý vị hay không cần được quyết định thông qua trao đổi với đội ngũ y tế phụ trách.

Nguồn tham khảo và lưu ý

• Bài viết này được biên soạn dựa trên tài liệu ghi chú về ung thư máu, ghép tế bào gốc tạo máu (Trung tâm Thông tin Ung thư Quốc gia · Hướng dẫn dành cho bệnh nhân của NCCN · Medical Korea, Thống kê đăng ký ung thư quốc gia 2019–2023, SEER 2016–2022).
• Nội dung này nhằm mục đích cung cấp thông tin y khoa tổng quát, phương pháp chẩn đoán – điều trị và kết quả có thể khác nhau tùy theo tình trạng của từng người. Việc chẩn đoán và điều trị chính xác nhất định phải được quyết định thông qua tham vấn với đội ngũ y tế.